Học liệu số dành cho học sinh THCS

Không gian di sản Hùng Vương

Đền Hùng – hành trình trở về cội nguồn dân tộc. Cùng khám phá Khu di tích lịch sử Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh (Phú Thọ) và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – di sản được UNESCO ghi danh năm 2012.

Cổng chính khu di tích Đền Hùng sơn đỏ, nhiều người đang lên các bậc thềm
Cổng chính khu di tích – ảnh tư liệu của nhóm
  • 4ngôi đền: Hạ, Trung, Thượng, Giếng
  • Mùng 10/3âm lịch – ngày Giỗ Tổ Hùng Vương
  • 2012UNESCO ghi danh tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
  • Việt – Anhsách điện tử song ngữ

Đền Hùng – hành trình trở về cội nguồn dân tộc

Khu di tích Đền Hùng tại Phú Thọ, trên núi Nghĩa Lĩnh, là điểm đến đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt. Nơi đây gắn với truyền thống tưởng nhớ các Vua Hùng – những vị vua được tôn kính là người có công dựng nước. Giữa không gian đồi núi và những hàng cây xanh, các công trình đền, chùa, lăng hòa vào cảnh quan, vừa trang nghiêm vừa gần gũi.

Khi đến Đền Hùng, chúng ta không chỉ quan sát kiến trúc cổ mà còn tìm hiểu những câu chuyện về nguồn cội, tinh thần đoàn kết và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Các truyền thuyết rất giàu giá trị văn hóa, song cần được giới thiệu đúng là truyền thuyết, không nhầm với sự kiện lịch sử đã có chứng cứ.

Hành trình học tập gồm 5 bước

  1. 1Quét mãMở học liệu
  2. 2Khám pháĐọc, quan sát ảnh
  3. 3Tương tácHỏi đáp cùng Gemini
  4. 4Kiểm chứngLàm bài trắc nghiệm
  5. 5Lan tỏaTạo sản phẩm của em

Năm chuyên mục của website

Chuyên mục 2

Khám phá di sản

Đi dọc núi Nghĩa Lĩnh qua bốn ngôi đền, rồi tìm hiểu Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và ngày Giỗ Tổ. Mỗi nơi đều có phần điều có thể kiểm chứng và phần truyền thuyết để em tập phân biệt nguồn tư liệu.

Đền Hạ – nơi lưu giữ câu chuyện nguồn cội

Sân và nhà đền Hạ với cây xanh
Đền Hạ – ảnh tư liệu của nhóm
Đền Hạ giữa cây xanh trên núi Nghĩa Lĩnh
Đền Hạ giữa không gian cây xanh

Trên hành trình khám phá Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Đền Hạ là một trong những điểm dừng chân đầu tiên. Ngôi đền nằm trong không gian cây xanh của núi Nghĩa Lĩnh, tạo cảm giác thanh tĩnh cho người đến tìm hiểu và dâng hương.

Điều có thể kiểm chứng

Theo tư liệu của Cục Di sản văn hóa, Đền Hạ được dựng lại trên nền cũ vào khoảng thế kỷ XVII–XVIII, có kiến trúc kiểu chữ “nhị”, gồm tiền bái và hậu cung.

Truyền thuyết

Trong truyền thuyết dân gian, khu vực Đền Hạ gắn với câu chuyện mẹ Âu Cơ sinh bọc trăm trứng – biểu tượng cho nguồn gốc chung của cộng đồng người Việt, nhắc về tình thân và sự gắn bó. Đây là truyền thuyết giàu ý nghĩa biểu tượng, không giới thiệu như một sự kiện lịch sử đã được chứng minh.

Em thử nhé: Quan sát đường nét mái đền, đọc bảng giới thiệu và ghi lại hai thông tin: một chi tiết kiến trúc có thể kiểm chứng và một câu chuyện dân gian gắn với di tích.

Đền Trung – dấu ấn truyền thống thời Hùng Vương

Sân đền Trung với nhà đền, mọi người ngồi quanh bệ tròn
Khu vực Đền Trung – ảnh tư liệu của nhóm
Công trình mái ngói cổ trong khu di tích
Công trình mái ngói trong khu di tích

Từ Đền Hạ đi lên, người tham quan đến Đền Trung, còn gọi là Hùng Vương Tổ miếu. Ngôi đền nằm trong khu vực núi Nghĩa Lĩnh, quy mô không lớn nhưng mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc.

Điều có thể kiểm chứng

Theo giới thiệu của Cục Di sản văn hóa, Đền Trung có kiến trúc hình chữ “nhất”, gồm ba gian và quay về hướng Nam.

Truyền thuyết

Đền Trung gắn với những câu chuyện dân gian về các Vua Hùng, trong đó có truyền thuyết về việc chọn người nối ngôi và bánh chưng, bánh giầy. Qua đó, người xưa gửi gắm sự quý trọng lao động, hạt gạo và đời sống nông nghiệp. Truyền thuyết phản ánh quan niệm, ước vọng và giá trị văn hóa của cộng đồng.

Em thử nhé: So sánh kiến trúc Đền Trung với Đền Hạ, rồi chọn một câu chuyện dân gian để kể lại bằng lời của mình. Ghi rõ đâu là điều nhìn thấy tại di tích, đâu là nội dung kể theo truyền thuyết.

Đền Thượng – không gian linh thiêng trên đỉnh Nghĩa Lĩnh

Bậc thềm đá dẫn lên cổng đền màu xám
Bậc thềm và cổng khu Đền Thượng – ảnh tư liệu của nhóm
Cổng đá xám có hai tượng thần hai bên, nhiều người dâng hương
Cổng đá trong khu di tích

Đền Thượng là địa điểm quan trọng trên hành trình hành hương tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Ngôi đền nằm ở vị trí cao trên núi Nghĩa Lĩnh, nơi nhiều người đến dâng hương tưởng nhớ công lao dựng nước của các Vua Hùng.

Điều có thể kiểm chứng

Theo tư liệu của Cục Di sản văn hóa, khu Đền Thượng có nhiều hạng mục như nghi môn, nhà chuông trống, tiền tế, đại bái và hậu cung. Trong khu vực còn có cột đá thề gắn với lớp truyền kể và ký ức văn hóa.

Ký ức văn hóa

Đền Thượng không chỉ có công trình kiến trúc mà còn gắn với ký ức văn hóa và những câu chuyện về các Vua Hùng. Giá trị của di tích nằm cả ở cách các thế hệ tiếp tục tưởng nhớ và gìn giữ.

Em thử nhé: Khi xem ảnh hoặc video, hãy xem cả cảnh toàn khu vực lẫn ảnh chụp gần để vừa biết vị trí ngôi đền trong quần thể, vừa quan sát chi tiết kiến trúc. Tại đền, ăn mặc phù hợp, giữ trật tự, không chen lấn và làm theo hướng dẫn của người quản lý di tích.

Đền Giếng – nét đẹp kiến trúc và truyền thuyết

Đền Giếng với cây hoa và bậc thềm đá
Khu Đền Giếng – ảnh tư liệu của nhóm
Mái ngói che khu giếng giữa cây xanh
Mái che khu giếng
Công trình cổng đá có hoa văn chạm
Công trình đá có hoa văn

Đền Giếng, còn gọi là Ngọc Tỉnh, là một công trình tiêu biểu trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Cổng đền mang dấu ấn kiến trúc truyền thống, tạo điểm nhấn đẹp trong hành trình khám phá.

Điều có thể kiểm chứng

Theo Cục Di sản văn hóa, ngôi đền được xây dựng vào thế kỷ XVIII, có kiến trúc kiểu chữ “Công”, gồm các không gian thờ tự và công trình kết nối.

Truyền thuyết

Theo truyền thuyết địa phương, Đền Giếng gắn với hai công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa. Truyền thuyết có thể được kể khác nhau tùy nguồn, nên cần chọn phiên bản phù hợp với tài liệu đã kiểm tra và không khẳng định chắc chắn những chi tiết chưa xác minh.

Em thử nhé: Đối chiếu hình dáng mái, cổng và cách tổ chức không gian của Đền Giếng với Đền Hạ, Đền Trung, Đền Thượng; ghi lại nét giống và khác nhau, rồi tạo một tấm thẻ giới thiệu ngắn có ghi nguồn.

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – di sản kết nối muôn người

Cổng đỏ giữa rừng cây, có bậc thềm phía trước
Cổng lên đền – ảnh tư liệu của nhóm
Tranh minh họa học sinh đeo khăn quàng đỏ tham quan cùng cô hướng dẫn
Ảnh minh họa học sinh tham quan (không phải ảnh chụp tại di tích)

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là thực hành văn hóa thể hiện lòng tưởng nhớ tổ tiên và ý thức về cội nguồn dân tộc. Di sản không chỉ nằm ở công trình kiến trúc mà còn hiện diện trong nghi lễ, sự tham gia của cộng đồng, những câu chuyện và phong tục được truyền lại qua nhiều thế hệ. Năm 2012, UNESCO ghi danh tín ngưỡng này vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Di sản vật thể

Khu di tích lịch sử Đền Hùng gồm những địa điểm và công trình cụ thể, có thể quan sát, chụp ảnh và khảo sát kiến trúc.

Di sản phi vật thể

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là các thực hành văn hóa, tri thức, niềm tin và nghi lễ được cộng đồng duy trì. Hai thành phần gắn bó nhưng không đồng nhất.

Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương

Ngày Giỗ Tổ diễn ra vào mùng Mười tháng Ba âm lịch, là dịp nhiều người hướng về Đất Tổ để bày tỏ lòng tri ân. Theo tư liệu UNESCO, trong thực hành tín ngưỡng có các lễ vật truyền thống, hoạt động nghệ thuật dân gian và sự tham gia của cộng đồng. Ý nghĩa của ngày lễ không chỉ nằm ở sự đông vui mà còn ở sự trang nghiêm, lòng biết ơn và cách ứng xử tôn trọng nhau.

Em thử nhé: Tìm hiểu từ nguồn đáng tin cậy, giải thích đúng ý nghĩa nghi lễ, không biến hoạt động tín ngưỡng thành trò đùa; khi chia sẻ trên mạng, kiểm tra nội dung và nguồn ảnh trước khi đăng.

Thêm vài khung cảnh trong khu di tích

Cổng lớn màu xám với ba mái ngói đỏ
Cổng trung tâm lễ hội
Quảng trường rộng dẫn tới cổng ở phía xa
Quảng trường lối vào
Công trình mái ngói đỏ giữa cây xanh và lối đi lát đá
Công trình bảo tàng
Con đường rợp bóng cây trong khu di tích
Đường trong khu di tích
Công trình mái ngói đỏ nhìn từ xa, phía sau là đồi
Trung tâm dịch vụ
Công trình nhỏ mái ngói nhìn từ sân rộng
Điểm đón khách

Chuyên mục 3

Thư viện số song ngữ

Sách điện tử Việt – Anh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương”, ba infographic và thư viện ảnh. Mỗi chủ đề trong sách có hai trang liên tiếp: tiếng Việt trước, tiếng Anh sau.

Sách lật song ngữ Việt – Anh

Nếu sách không hiển thị trên thiết bị của em, hãy bấm “Mở sách toàn màn hình”.

Nội dung sách (8 chủ đề)

  1. Tín ngưỡng là gì? What is this belief?
  2. Cội nguồn và ký ức cộng đồng Origins and collective memory
  3. Không gian thờ tự Places of worship
  4. Nghi lễ và ngày Giỗ Tổ Rituals and commemoration
  5. Cộng đồng gìn giữ di sản Community safeguarding
  6. Giá trị văn hóa và UNESCO Cultural values and UNESCO
  7. Di sản trong trường học Heritage in school
  8. Em là đại sứ di sản Become a heritage ambassador

Cuối sách: từ vựng song ngữ, câu hỏi tự kiểm tra và nguồn tham khảo.

Từ vựng Việt – Anh

Tiếng ViệtEnglish
Tín ngưỡngbelief / religious practice
Di sản phi vật thểintangible cultural heritage
Thờ cúng tổ tiênancestor worship
Nghi lễritual
Cộng đồngcommunity
Ghi danhinscription
Bảo vệ di sảnsafeguarding
Không gian thờ tựplace of worship
Dâng hươngincense offering
Ngày Giỗ Tổancestral commemoration

Ba infographic

Bấm vào hình để xem cỡ lớn.

Infographic 1: Không gian và nghi lễ – Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
Infographic 1
Infographic 2: Không gian và nghi lễ – Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
Infographic 2
Infographic 3: Em là đại sứ di sản
Infographic 3

Thư viện ảnh

Cổng chính khu di tích sơn đỏ, đông người
Cổng chính
Cổng đá xám có hai tượng thần hai bên
Cổng đá trong khu di tích
Đền Hạ giữa cây xanh
Đền Hạ
Khu vực Đền Trung
Đền Trung
Bậc thềm lên khu Đền Thượng
Đền Thượng
Khu Đền Giếng
Đền Giếng

Ảnh trong thư viện là ảnh tư liệu của nhóm. Các ảnh có chú thích “minh họa” là hình do nhóm tạo để minh họa chủ đề, không phải ảnh chụp tại di tích.

Chuyên mục 4

Trải nghiệm – Thử thách

Hỏi đáp cùng chatbot Gemini của nhóm, sau đó kiểm chứng kiến thức bằng bài trắc nghiệm 10 câu.

Bước 1 · Tương tác cùng chatbot

Chatbot được mở từ liên kết Gemini do nhóm chuẩn bị sẵn. Em có thể đặt câu hỏi về các ngôi đền, truyền thuyết và tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Hỏi đáp cùng di sản – Gemini

Liên kết mở trong tab mới. Gemini có thể yêu cầu đăng nhập tài khoản Google hoặc giới hạn quyền truy cập. Hãy đối chiếu câu trả lời với nội dung trên website, sách song ngữ hoặc nguồn UNESCO.

Bước 2 · Bài trắc nghiệm 10 câu

Làm bài ngay bên dưới. Nếu biểu mẫu không hiển thị trên điện thoại, em có thể mở biểu mẫu trong tab mới.

Chuyên mục 5

Em là đại sứ di sản

Từ hiểu biết đến hành động. Học sinh THCS hoàn toàn có thể trở thành đại sứ di sản: tìm hiểu thông tin đúng, trân trọng giá trị văn hóa và chia sẻ điều mình học được một cách gần gũi, có trách nhiệm.

Tranh minh họa học sinh giới thiệu bảng trưng bày Em là đại sứ di sản
Ảnh minh họa (không phải ảnh chụp tại di tích)

Hành trình của một đại sứ nhỏ

  1. 1Quét mãmở học liệu
  2. 2Khám phámột chủ đề
  3. 3Tương táccâu hỏi hoặc chatbot
  4. 4Kiểm chứngbài trắc nghiệm
  5. 5Lan tỏasản phẩm của em

Nhiệm vụ đầu tiên

  1. Chọn một trong bốn ngôi đền.
  2. Tìm ba thông tin có nguồn.
  3. Viết thông điệp khoảng 30 chữ.
  4. Thiết kế một poster rồi giới thiệu với bạn cùng lớp.

Một bài giới thiệu tốt cần rõ ràng, đúng thông tin, ghi nguồn ảnh và thể hiện sự tôn trọng di sản. Nếu chưa chắc một chi tiết, em hãy kiểm tra lại thay vì tự đoán.

Em có thể tạo sản phẩm gì?

  • Poster: ảnh di tích, tiêu đề rõ ràng, thông điệp dễ nhớ.
  • Bài nói một phút: có mở đầu, nội dung chính và lời kết.
  • Thẻ thông tin: trình bày gọn, có ghi nguồn, dùng ảnh được phép.
  • Infographic hoặc thiệp điện tử: ví dụ “Ba điều em biết về Đền Hạ” hoặc thiệp với thông điệp “Hiểu cội nguồn – Yêu quê hương”.

Mẹo kể chuyện dễ nghe

  • Bắt đầu bằng một câu hỏi gần gũi.
  • Giới thiệu hai hoặc ba điều nổi bật.
  • Kết thúc bằng một thông điệp ngắn.
  • Kể bằng lời của mình, không học thuộc máy móc.
  • Chọn chủ đề cụ thể, ví dụ “Ba điều cần biết về Đền Trung”.

Tự kiểm tra trước khi công bố

Tích vào từng câu khi em đã trả lời “có”.

Hoàn thành 0/4 câu.

Tranh minh họa nhóm học sinh làm sản phẩm di sản số trên máy tính bảng và laptop
Ảnh minh họa đại sứ di sản số

Đại sứ di sản số

Lan tỏa trên không gian số không chỉ là đăng thật nhiều hình ảnh. Một đại sứ di sản số biết chọn thông tin đáng tin cậy, viết lời giới thiệu dễ hiểu, tôn trọng người trong ảnh và chia sẻ có trách nhiệm. Công nghệ chỉ là phương tiện; chất lượng thông điệp vẫn phụ thuộc vào độ chính xác của nội dung và thái độ của người tạo ra sản phẩm.

Nếu làm video, lời đọc cần rõ ràng, tốc độ vừa phải, phụ đề chính xác. Nếu tạo mã QR, hãy kiểm tra mã thực sự dẫn tới trang hoặc tài liệu em định chia sẻ.